X
تبلیغات
خورموج

خورموج مرکز شهرستان دشتی نگین فرهنگی جنوب
هزاران خانه را بر باد دادم ( ---------------------------) كه تا بنياد اين خانه نهادم 
قالب وبلاگ
نويسندگان
لینک دوستان

نگاهي اجمالي بر شهرستان دشتي

شهرستان دشتي با مساحت تقريبي 7/5346 كيلو متر مربع در 85 كيلو متري جنوب شرقي استان بوشهر واقع گرديده كه شامل سه بخش مركزي دشتي و كاكي و شنبه ومتشكل از سه شهر خورموج و كاكي و شنبه و دهستانهاي شنبه و طسوج-مركزي-جغابور-كاكي و كبگان كه مركز آن شهر خورموج بوده و اين شهرستان در فاصله 51 درجه و 10 دقيقه طول جغرافيايي و در فاصله 28 درجه و 10 دقيقه تا 28 درجه و 45 دقيقه عرض جغرافيايي قرار گرفته كه شمال آن تنگستان و دشتستان و جنوب شهرستان دير و كنگان و مشرق به استان فارس و غربا به خليج فارس محدود ميگردد و كوه بيرمي از شمال به طرف جنوب در حاشيه شهرستان واقع مي باشد و رودخانه بزرگ مند كه آب آن جهت كشاورزي استفاده مي شود.

بر اساس سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 85 اين شهرستان داراي 16002 خانوار و تعداد 74898 نفر جمعيت مي باشد كه از اين تعداد حدود 10000 نفر مربوط به بخش شنبه و 25000 نفر مربوط به بخش كاكي مي باشد.

 شهرستان دشتي دارای هوای گرم و مرطوب در نقاط نزديک به خليج فارس و هوای گرم و خشک در نقاط مرکزی و هوای گرم و نسبتا معتدل در قسمتهای شرقی که معمولا کوهستانی است می باشد.

 

وضعيت كشاورزي: اين شهرستان بعد از شهرستان دشتستان قطب كشاورزي استان محسوب مي گردد و برابر با آمار برنامه و بودجه كل اراضي مزروعي و آبي 12000 هكتار كه تا 15000 هكتار قابل توسعه مي باشد و اراضي باغي 2000 هكتار مي باشد.

 

وضعيت صنعتي و معدني: شهرستان داراي معادن شن و ماسه و معادن سنگ لاشه و معادن سنگ گچ و معدن نمك طعام مي باشد.

 

وضعيت اقتصادي و بازرگاني: شهرستان دشتي داراي 25 كيلو متر مرز آبي بوده و به دليل عدم فعاليت اسكله و گمرك لاور و عدم برنامه ريزي و كاربر روي اين مزيت مهم طي سالهاي قبل هيچگونه فعاليتي صورت نمي گيرد و فقط در بخش كشاورزي فعاليت قابل قبولي انجام مي شود كه بيشتر محصولات كشاورزي توليدي از جمله گوجه فرنگي – هندوانه- خربزه- خيار- ليموترش و محصولات ديگر جنبه صادراتي داشته و تا حدودي صادر مي گردد لذا اكثر توانمندي اقتصادي و بازرگاني بالفعل شهرستان در بخش كشاورزي و مواد معدني و تعاونيهاي مرزنشين مي باشد. لازم به يادآوري است هم اكنون طرح توسعه گمرك لاور در دست انجام مي باشد و اميد مي رود با اتمام كار و تكميل پروژه، احداث راه، امكانات گمركي و تاسيسات بندري بتوان شهرستان را به مزيت تجاري و بازرگاني نائل و يك راه دسترسي به خليج فارس ايجاد نمود. از آنجائيكه موفقيت تمام فعاليتهاي توليدي و خدماتي منوط به صادرات و ارسال به بازارهاي جهاني مي باشد بايستي اهميت مزيت تجاري شهرستان با جديت درك و از اين فرصت مهم به نحو مطلوب بهره گيري شود.

 

شهرها و روستاهاي شهرستان دشتي

ميانخره ، وراوي خورموج ، خورموج ، بندر بريكو ، زيرآهك ، دهكو، بندر عالي، بندر كلات ، گرنگ، كمال احمدي، مله گز، دردامهي، كبگان، بالنگستان، لاور ساحلي، چاه حسين جمال، كاكي ، سنا، شنبه، درازي، چاوشي، چارك، فقيه حسنان، زيزار، مقاتل، فقيه احمدان، طوي دراز(طويل دراز) ، باغ آسندو، كردوان، زيارت دشتي، چاهگاه، كردلان، درويشي، باغان، سرمك، بحيري، محمدآباد، ناخكي، بادوله، ميته، تلخو، گنخك، لاوررزمي

 

سابقه و آثار تاريخي و ديدني شهرستان دشتي

سابقه تاریخی شهرستان دشتي به احتمال زیاد در دوره ایلامی ها، هخامنشیان، سلوکیان، اشکانیان و ساسانیان آباد بوده است. این منطقه در عهد ساسانیان تلاش بارزتری در جهت نمایش موجودیت خویش در صحنه تاریخ و تمدن ایران زمین دارد. شهرستان دشتی در سال 18 یا 19 هجری قمری در زمان خلافت عمر توسط مسلمانان فتح شده و در طول دوران اموی توسط مأموران و فرستادگان خلیفه اداره می شد، در دوره عباسیان جزء قلمرو آنان بوده و بعدها توسط یعقوب لیث صفار نیز فتح شده است. و در دوره آل بویه نیز جزء قلمرو عضدالدوله بوده است. این منطقه در دوه کریم خان زند و از طرف وی بنام میرزامحمدبیگ خورموجی به ضابطی شهر تعیین گردید. در زمان قاجار نیز فرزندان میرزا محمد بیک خورموجی به همراه بازماندگان فارس بن شهبان حاکم این شهرستان بوده اند. از مهمترین حاکمان جدید می توان از محمدخان دشتی نام برد که در زمینه سياست و فرهنگ شهرت داشته و در جنگ علیه استعمارگر انگلیس نيزنقش داشته است. جاذبه های تاریخی : قلعه خورموج ، کلات مند، قلعه دختر. مشاهير شهرستان دشتي: رئیس محمد درازی. حسین نامجو . خالوحسين دشتي.

 

علم در شهرستان دشتی

علم در شهرستان دشتی پیشینه‌ای طولانی دارد علت این مسئله را می‌توان در وجود مشاهیر و بزرگانی دانست که این منطقه تاریخی در طول تاریخ خود که بسیاری آن را با پیش از اسلام مرتبط می‌دانند به جامعهٔ ایران ارائه داده‌است. بزرگانی چون: فایز دشتی، غلامرضا دادبه، علی دشتی، میرزا محمد جعفر خان حقایق نگار خورموجی، محمد خان دشتی و.... همچنین باید به این نکته اشاره کرد که وجود مدارس کهن در این شهرستان قدمتی نزدیک به ۱۵۰ سال دارد که در نوع خود قابل توجه می‌باشد از این دست مدارس کهن می‌توان به مدرسه‌ای که توسط شیخ عبدالله حاجیانی در شهر خورموج مرکز شهرستان دشتی امروزی اداره می‌شد اشاره کرد.

 

خاستگاه و پیشینه تاریخی گویش دشتی

گویش دشتی ریشه در زبان باستان ایران و زبان پهلوی ساسانی دارد و برگرفته از زبان لری است. زبان لری خود متفرعات زبان پهلوی جنوب غربی است ، چنان که به نوشته اُرنسکی :

(( لهجه های لری و بختیاری از آن قبایل جنوب غربی ایران است به طور کلی به گروهی از لهجه های ایران مربوط است که لهجه های جنوب غربی فارس نیز جزء آن می باشند.))

گویش دشتی از دقیق ترین و از نظر استقلال زبان های محلی از خالص ترین گویش های جنوب ایران است که اغلب کلمات اصیل فارسی در آن وجود دارد. شاخه های این گویش از حدود جغرافیایی دشتی گذشته ، تا بنادر ثلاثه و توابع آن ادامه دارد و حتی در منطقه کوهستانی جم و ریز اغلب کلمات به صورت فصیح کتابی استعمال می شود.

یکی از نشانه های اصالت گویش دشتی این است که هنوز واژه و لغاتی از زبان پهلوی ساسانی در آن وجود دارد چنان که در بعضی از روستاه های دشتی که کمتر تحت تأثیر زبان عربی و سایر زبان های بیگانه قرار گرفته اند برخی از کلمات و واژه های زبان پهلوی محفوظ مانده است.

 

ظرفيتهاي توليد كالا و خدمات شهرستان دشتي

 

گوجه فرنگي: در سال 88سطح زير كشت محصول گوجه فرنگي  4624  هكتار بوده است در بخش كاكي با توجه به حاصلخيز بودن زمين كشاورزي قابليت كشت كشاورزي در اين بخش بالاست تا جايي كه بخشي از نشا گوجه فرنگي استانهاي خوزستان و هرمزگان نيز از اين بخش تامين مي شود همچنين بخش شنبه و باغان نيز در اين زمينه قابليت مورد توجهي دارند.

ليموترش: ليمو ترش يك محصول تجارتي در منطقه است كه هم نياز داخل كشور است و هم مي توان در بخش صادرات حرفي براي گفتن داشته باشد كه در بخش شنبه و طسوج مي توان آن را رونق داد.  

تنباكو:تنباكو از ديگر محصولاتي است كه در شهرستان دشتي به مقدار قابل ملاحظه اي كشت مي شود و از نظر سطح زير كشت بعد از شهرستانهاي دشتستان و تنگستان قرار دارد و در حال حاضر به كشورهاي جنوب شرق آسيا و آسياي ميانه صادر مي شود.

هندوانه و خربزه و خيار: از محصولاتي كه مي تواند در صادرات شهرستان موثر باشد ولي به دليل بي توجهي و عدم حمايت از اين محصول كم كم به دست فراموشي سپرده مي شود هندوانه و خربزه است .

خرما : شهرستان دشتي داراي يك هزار و 600 هكتار سطح باغات خرما است كه اين باغات داراي 350 هزار اصله نخل است كه برداشت رطب از اول مرداد آغاز و از اول شهريور ماه به صورت خرما وتا پايان اين ماه ادامه دارد. خرما و رطب شهرستان از نوع گنتار و شكر است كه بيشتر در حاشيه كره بند، پشت كوه، لاور شرقي، سرمك، دشت پلنگ، باغان، كردلان، شنبه،سنا و كاكي است. رطب و خرماي گنتار كه در درختان دشتي توليد مي شود يكي از بهترين و با كيفيت ترين رطب و خرما در استان و كشور است، اين نوع خرما از استقبال بسيار خوبي در بازار مصرف برخوردار بوده و قيمت آن معمولاً دو برابرساير محصولات خرما در استان است . از ميوه اين درخت در صنايع غذايي براي تهيه سركه، الكل صنعتي، شيره خرما، قند خرما، كنجاله و خوراك دام ، مربا، شكلات ، ويفر و بيسكويت استفاده مي شود علاوه برميوه خرما از تنه اين درخت براي قايق سازي، پوشاندن سقف خانه هاي روستايي ، صنايع كاغذ، نئوپان و فيبرسازي استفاده مي شود و از شاخ و برگ آن در تهيه صنايع دستي از قبيل سبد، بادبزن و كلاه حصيري استفاده مي شود.خرماي شهرستان به دليل عدم وجود دستگاههاي بسته بندي و فرآوري در شهرستان محصولات به دست آمده در برازجان بسته بندي مي شود و به ساير نقاط كشور و همچنين كشورهاي ديگر صادرات ميشود.از مشكلات قابل ذكر در اين زمينه عدم وجود برنامه مناسب در راستاي افزايش كيفيت توليد و استفاده از واريته هاي كيفي و الگوي كشت مناسب در اين زمينه، عدم حمايت از كشاورزان باغدار، نبودن صنايع بسته بندي و فرآوري در سطح شهرستان و عدم وجود برنامه صادراتي ويژه خرما مي باشد.

 كنار پيوندي: کنار میوه ای گرمسیری می باشد که بومی آن در بوشهر شبیه کلاله با دانه بزرگ و گوشت کم است اما نوع پیوندی آن به شکل خارک(خرمای نارس) و دانه آن ریز و گوشت آن زیاد است.هم اينك پنج گونه كنار پيوندي شامل سيبي، خرمايي، تايلندي، پيوندي كشيده و تايلندي خاردار كشت مي شود و برداشت اين محصول از اول فروردين آغاز و تا پايان ارديبهشت ادامه دارد. بالاترين ميزان برداشت اين محصول مربوط به شهرستان دشتي و منطقه لاور شرقي است كه از سال 77 كشت اين محصول در شهرستان آغاز شده است و به صورت تازه خوري، ترشي، مربا و مارمالاد در سبد غذايي افراد قرار گرفته و به دليل مرغوبيت و مشتري پسند بودن آن به استانهاي جنوبي و استانهاي تهران، اصفهان و فارس وهمچنين به كشورهاي تركيه و آسياي ميانه صادر مي شود كه فروش آن سالانه به طور ميانگين 60 تا 120 ميليون تومان است.از تنه درخت كنار در صنايع چوب، شاخه هاي آن براي هيزم و تهيه زغال، برگهاي آن در تغذيه و تعليف دام و توليد شامپو و از شهد گلهاي كنار براي پرورش زنبور عسل استفاده مي شود.

گندم و جو وذرت:اين محصول هم در شهرستان حجم قابل توجهي از اراضي كشاورزي را به خود اختصاص داده است و به استان های فارس، اصفهان، تهران، تبریز، ارومیه و برخی کشورهای حوزه خلیج فارس صادر مي شود شهرستان دشتی مقام اول برداشت و کاشت محصولات جالیزی در استان بوشهر را دار است كه بیشترین سطح زیرکشت محصولات جالیزی در لاور شرقی و دشت پلنگ شهرستان دشتی قرار دارد.در چند سال اخير به دليل كم آبي و خشكسالي كشت اين محصولات با مشكل روبرو شده است.

كنجد: كنجد در روستاهاي لاور شرقي، دشت پلنگ و بخش شنبه كشت مي شود. كنجد شهرستان دشتي از نوع بدون پوست است و با توجه به مرغوبيت و كيفيت بالاي توليدي در شهرستان دشتي اين منطقه براي توليد بذر مادر كنجد در كشور تعيين شدو ضمن تامين نيازهاي اين شهرستان و استان بوشهر بخشي از اين محصول به استانهاي فارس، اصفهان و خوزستان نيز ارسال مي شود.

سيب زميني: بيشترين کشت محصول سيب زميني در شهرستان دشتي در منطقه لاور شرقي و دشت پلنگ انجام مي شود. ميانگين برداشت سيب زميني در هر هکتار مزارع شهرستان دشتي 22تن است. کاربرداشت سيب زميني در شهرستان دشتي از نيمه دوم فروردين شروع و تا پايان ارديبهشت ادامه مي يابد.

محصولات گلخانه اي: در حال حاضر شهرستان دشتي با 2/13 هكتار گلخانه رتبه نخست را در استان داراست و شهرستان دشتستان نيز در رتبه بعدي قرار دارد. بزرگترين گلخانه توليد نشاء گوجه فرنگي خاورميانه با مساحت 25 هزار متر مربع در تلخو از توابع شهرستان دشتي قرار دارد كه در سال 86 با اعتبار يك ميليارد و 300 ميليون تومان به بهره برداري رسيده است. اين واحد توليدي توسط بخش خصوصي و شركت تعاوني تشكيل و اداره مي شود و زمينه اشتغال 145 نفر را به صورت مستقيم ايجاد كرده است. شركت تعاوني شقايق دشت تلخو با توليد سالانه 100 ميليون نشاء گوجه فرنگي بخش عمده اي از نياز مزارع گوجه فرنگي استان بوشهر را تامين مي كند و علاوه بر 100 ميليون قطعه نشاء گوجه فرنگي سالانه 600 تن محصولات ديگر شامل فلفل دلمه، بادمجان، هندوانه، طالبي، خربزه و دو هزار تن گوجه فرنگي در اين واحد توليد و روانه بازار مصرف كشور مي شود.

 

 

صنعت

صنايع استان بوشهر به دو بخش صنايع دستي و صنايع ماشيني تقسيم مي شودصنايع جديد استان، غالباً متوسط، كوچك و عموماً تبديلي هستند در صنايع متوسط بوشهر و تنگستان و در صنايع كوچك ابتدا شهرستان دشتستان و سپس بوشهر و شهرستانهاي دشتي و گناوه داراي اهميت هستند.

لنج سازي و كشتي سازي:صنايع دريايي و لنج سازي يكي از مهمترين صنايع شهرستان را تشكيل مي دهد لاور ساحلي يكي از مناطقي است كه در اين زمينه فعاليت دارد .

گليم: شهرستان دشتي قطب صنايع دستي استان بوشهر است استان بوشهر سالانه با توليد و صادرات سالانه 3500 متر گليم رتبه نخست را در اين صنعت در بازار جهاني به خود اختصاص داده است 0

هم اکنون 1930نفر از بافندگان استان در صنعت گلیم بافی فعال هستند که شهرستان دشتی با برخورداری از 730 نفر بافنده رتبه نخست استان را دارا است.و با توجه به مرغوبیت رنگ و نقش و بافت به کشورهای اروپایی خاصه آلمان و کشورهای حوزه خلیج فارس صادر می شود.

عبا بافي :صنعت عبا بافی نیز مختص دشتی و روستای کردوان است که هم اکنون 47 نفر با بافت سرانه هرنفر 30 هزار قواره 6.5 متری سالانه 9165 متر عبا تولید می کنند.بد نیست بدانید قیمت هرقواره عبا دو تاسه میلیون ریال است و عمده خریداران این محصول را شیوخ کشورهای عربی حوزه خلیج فارس تشکیل می دهند.

مشكلات بخش صنعت

-كمبود مواد اوليه

-فرسودگي و ناكارآمد بودن ماشين آلات توليدي

-ورود بي رويه كالاهاي خارجي و قاچاق كالا

-مشكلات مالي

-مشكلات تامين مواد اوليه

.

.

.

 

معدن

استان بوشهر با دارا بودن 158 معدن فعال، 3/4 درصد از مجموع معادن فعال كشور را در اختيار دارد در حال حاضر 7 نوع ماده معدني به وزن بيش از 8/6 ميليون تن در اين معادن توليد مي شود بيشترين ميزان توليد  معادن استان بوشهر سنگ لاشه است كه نزديك به 53 درصد توليدات معادن استان را شامل مي شود . مازن و واريز كوهي پس از سنگ لاشه بيشترين توليد را در بين مواد معدني بوشهر داراست. مواد معدني موجود در استان عبارتند از سنگ گچ، سنگ لاشه، فسفات، مازن و مرمريت. شهرستان دشتي داراي معادن سنگ لاشه ، سنگ گچ، شن و ماسه ، خاك رس معمولي ، معدن سنگ نمك و نمك آبي مي باشد كه در زمينه دارا بودن معدن گچ، سنگ و توليد مصالح ساختماني مقام اول را دارد كه به روش صنعتي از آنها بهره برداري مي شود و به كشورهاي عربستان، يمن، عراق، دبي و با واسطه به كشورهاي اروپايي و آمريكايي صادر مي شود.از ديگر تواناييهاي معدني شهرستان ذخاير فسفات است كه كاربرد آن در صنايع شيميايي و توليد كود شيميايي است.

 

در زير به برخي از معادن موجود در شهرستان اشاره شده است:

نام معدن

نوع معدن

آدرس

معدن دره گفتاري

سنگ گچ

عربي

معدن بندو

سنگ گچ

6 كيلومتري شمال شرق خورموج

معدن خياسيني

سنگ گچ

2 كيلومتري جنوب شرق شنبه

معدن تنگ سيلا

سنگ گچ

روستاي ناصري

معدن گوري

 

نمك آبي

 

km7 شمال شرق روستاي گوري وkm23جنوب شرق

خورموج

معدن عربي

سنگ لاشه

روستاي عربي

معدن تنگ دبيتي

سنگ لاشه

خورموج

 

نفت

ميدان كوه كاكي: اين ميدان در سال 1352 كشف گرديده است. اين ميدان داراي دو مخزن آسماري و بنگستان مي باشد كه در هر كدام يك چاه حفر شده است. درجه API نفت خام مخزن آسماري 9/24 و مخزن بنگستان 3/28 است.

ميدان نفت سنگين كوه مند: اين ميدان در 80 كيلومتري جنوب شرقي بوشهر و در كرانه خليج فارس واقع شده و داراي دو نوع سازند نفتي جهرم و سروك مي باشد.

 

گاز

ميدان مستقل گازي توسعه نيافته كوه مند: ميدان گازي كوه مند در سال 1355 كشف گرديد. اين ميدان در جنوب شرقي بندر بوشهر و در ساحل خليج فارس واقع شده است. اين ميدان داراي دو سازند گازي و دالان فوقاني مي باشد. اين ميدان در طبقات بالاتر و در سازندهاي جهرم و سروك داراي مقدار قابل توجهي نفت خام از نوع بسيار سنگين با درجه API بين 14 تا 16 است. در اين ميدان تاكنون 6 حلقه چاه حفر گرديده است كه بيشتر به منظور ارزيابي ميزان نفت خام در طبقات و سازندهاي نفتي صورت گرفته است . گاز توليدي كوه مند ترش و داراي درصد بسيار بالاي سولفيد هيدروژن است.

 

اتحاديه هاي صنفي

اتحاديه هاي صنفي شهرستان دشتي از سال 71 تشكيل شده و پس از برگزاري انتخابات اتحاديه هاي صنفي و تعيين اعضاء هيات مديره اتحاديه ها، انتخابات مجمع امور صنفي شهرستان برگزار و اعضاء هيات رئيسه مجمع امور صنفي انتخاب شدند و پس از آن فعاليت خود را به صورت مستقل شروع نموده اند و از سال 86 به بعد با پيگيريهاي انجام شده اين اداره كل اتحاديه هاي صنفي اين شهرستان از سال 87 بصورت مستقل و مجزا و در ساختمان جداي از ساختمان فعلي مجمع امور صنفي شروع به كار و فعاليت نموده اند و در حال حاضر طبق آمار سايت اصناف جمعاً تعداد 2584 واحد صنفي فعال و داراي پروانه كسب در شهرستان تحت نظر 13 اتحاديه و با نظارت مجمع امور صنفي و زير نظر كميسيون نظارت بر اصناف شهرستان دشتي فعاليت مي كنند و اين شهرستان داراي يك مجمع امور صنفي مشترك در شهر خورموج و دفتر نمايندگي آن مجمع در بخش كاكي به امر خدمت رساني به صنوف زير مجموعه فعاليت ميكند.

 منبع: تحلیلی از اداره بازگانی شهرستان دشتی

[ شنبه بیست و دوم آبان 1389 ] [ 23:19 ] [ احمدرضا حیدری ]
.: Weblog Themes By Pichak :.

درباره وبلاگ

بنام خدا
اين وبلا گ به قصد معرفي شهر خورموج مركز شهرستان دشتي (قسمتي از بلوك ماندستان قديم) از استان بوشهركه از نقاط بسيار قديمي ايران است تدارك ديده شده است اميد است كه ازعهده ي اين وظيفه بخوبي برآيم.
(خورموج یکی از شهرهای استان بوشهر و مرکز شهرستان دشتی است. طول جغرافیایی خورموج ۵۱ درجه ۲۹ دقیقه شمال و عرض جغرافیایی آن ۲۸درجه ۳۹ دقیقه شرقی است و ارتفاع آن از سطح دریا ۶۰ متر است. جمعیت آن قریب به 4۰۰۰۰ نفر است که بیش از ۹۵ درصد آنان به زبان فارسی بومی (گویش دشتی) صحبت می‌کنند. وسعت آن ۷۹۷ هکتار می‌باشد.)

تاریخچه
قدمت این شهر به قبل از اسلام بر می‌گردد و وجود آثار و ابنیه تاریخی در این شهر حکایت از قدمت باستانی آن دارد. آثاری همچون بارگاه میر ارم بن سام بن نوح، نوه نوح، باقیمانده‌های شهر باستانی خورموج و قلعه محمد خان دشتی، آتشکده خورموج، قلعه دختر، عمارت شیرینه و....

علت نام گذاری
در مورد علت نام گذاري شهر خورموج گفته می‌شود که «خورموج» از دو بخش خور و موج تشکیل شده‌است که خور مخفف خورشید و موج یا موچ یامچ یعنی نخل. یعنی خورموج به معنی نخل خورشید است.

بزرگان

بزرگان زیادی در این منطقه رشد یافته و به درجات عالی علمی فرهنگی هنری دست یافته‌اند. افرادی چون میرزا محمد جعفر خان حقایق نگار خورموجی (کسی که مرگ امیر کبیر را فاش کرد)، علی دشتی، فایز دشتی و محمد خان دشتی، خالوحسین دشتی، غلامرضا دادبه، مفتون ، آیت الله حاج میرزا احمد دشتی،آیت الله شیخ حسن امامی حجتی کردوانی ،آیت الله شیخ عباس محمودی ، آیت الله شیخ محمد محمودی ، سید موسی ابطحی ، آیت الله حاج سید علی نقی حسینی دشتی میانخره ای ، شیخ محمد امامی حجتی ، حجت االسلام شیخ ابوتراب عاشوری حجه الاسلام سید احمد بهزادی روضه خوان ، سید اسماعیل بهزادی


تعدادی از مدارس شهر خورموج


ابتدایی

مدرسه ابتدايي هيئت امنايي دانش (خورموج)
مدرسه پسرانه دولتی شهید ملاح (خورموج)
{مدرسه پسرانه دولتي مصطفوي خورموج)}
{مدرسه پسرانه دولتي محمودي})
{مدرسه دخترانه دولتي شهيد آستروتين})
راهنمایی

مدرسه دخترانه راهنمايي هيئت امنايي شاهد حضرت معصومه(س)
مدرسه راهنمايي معلم خورموج
مدرسه نمونه دولتی آزادگان (خورموج)


برج قلعه خورموج (شهرستان دشتی)



برج قلعه خورموج واقع در شهر خورموج از توابع

بخش مرکزی شهرستان دشتی یکی از آثارهای تاریخی و از نقاط دیدنی استان بوشهر در جنوب ایران است.

«قلعه خورموج» یکی از قلعه‌های معروف و تاریخی و یکی از نقات نگهبانی وجایگاه پاسداران شهر در دوران گذشته بوده‌است. برجی که تا به حال برجای مانده‌است بقایا قلعهٔ عظیم است که به نام قلعهٔ خورموج مشهور بوده‌است در منطقه. سبک معماری آن سلجوقی است ، این اثر از سبک قلعه سازی دوره ساسانی گرفته شده که با استفاده از طاق نماها و گچبری در آرایش دیوارها و درون اتاق‌ها بنا شده‌است. «قلعه خورموج» یکی از آثار شکوهمند وتاریخی استان بوشهر بوده و هست، که طی زمان تغییر یافته و متأسفانه رو به ویرانی گذاشته‌است و در حال حاضر یکی از «برج‌های» آن باقی مانده‌است


طبقات مختلف این بنا

برج قلعه خورموج دارای سه طبقه و یک زیرزمین است.در زیرزمین بنا سقف به شکل گنبدی و با تقارن زیبایی ایجاد شده‌است.این تقارن در طبقات دیگر نیز حفظ شده‌است.در طبقهٔ اول سقف چندان تفاوتی نکرده و تنها فرقی که کرده به خاطر نقش و نگار‌هایی است که به ان اضافه شده می‌باشد.

آتشکده خورموج

آتشکده خورموج یا آتشکده کوه مند از آثار باستانی و مهم دشتی است که در دامنه کوه مند و به فاصله ۳۰ کیلومتری خورموج، غرب روستای زایر عباسی قرار دارد. در ارتفاع سنگی مشرف به رودخانه خشکی که بستر رودخانه قدیمی است آثار حجاری و کوه تراشی در دل صخره وجود دارد از بستر رودخانه راهی به ارتفاع ۶۰ متر که اولین مدخل آتشکده‌است، کشیده شده‌است. یک شاه نشین با یک سکوی میانی و یک سکوی افقی که در سمت راست شاه نشین قرار گرفته و یک اطاق قوسی با انحنای منظم که با سنگ و گچ و گل ساخته شده جالب توجه‌است. نمای خارجی فعلی آتشکده عبارت از یک مدخل با سقف قوسی و دو مدخل مستدیر القاعده و ده حفره به شکل مدخل‌های طرفین سکوی شاه نشین مدخل اصلی و با اندازه‌های متفاوت که به احتمال به منزله پنجره و نورگیرهای رواقهای اصلی آتشکده بوده‌اند. آتشکده از سه طبقه میانی یا اصلی، تحتانی و فوقانی تشکیل شده‌است که با هم ارتباط داشته و در عین ارتباط، نوع ساختمان هر یک با دیگری متفاوت بوده که گویا از هر یک از طبقات برای منظور خاصی استفاده می‌شده‌است. در بستر رودخانه خشک فعلی آثار ساختمان‌ها و آبگردان‌ها و بندهایی در اراضی پای کوه و در اطراف مسیل وجود دارد که از وجود میدان بزرگی در جلوی کلات حکایت می‌کند که سطح آن با خاک و سنگ بالا آورده بوده‌اند. با توجه به وجود آثار آب انبار و بقایای درختانی از فاصله دویست متری پای کوه احتمال می‌رود در جلوی آتشکده میدانی وجود داشته و برای جلوگیری از نفوذ سیلاب‌های شدید در اطراف تپه، بندهای زیادی از سنگ و گچ ساخته بوده‌اند.

بیش از نیم قرن پیش در جانب شمالی آتشکده و پشت کوه نیز آثار حفره‌ها و شاه نشین و درختانی وجود داشته‌است و از آنجا راهی به آتشکده منتهی می‌شده‌است که به مرور زمان بر اثر ریزش کوه آن آثار ازبین رفته‌اند. گویا نقشه اصلی مقایر کلات متأثر از مقابر فنیقی است و با توجه به طرز قرار گرفتن دخمه‌ها بر روی یکدیگر و کم شدن تدریجی ابعاد آن‌ها در طبقات بالاتر، همان نقشه زیگورات‌ها و میل‌های خاص مضرس است که اصلی ایلامی و بابلی دارد اما نقشه صلیبی دهلیزها نقشه هندی و ایرانی است. مقابر کلات دارای صفحه‌ای مستقل و در عین حال متأثر از تمدن‌های مختلف ایرانی و هندی و آشوری، فنیقی و ایلامی است.


عمارت شیرینه

عمارت شيرينه در محلي موسوم به همين نام در دل كوه و در 5 كيلومتري شرق خورموج مرکز شهرستان دشتی احداث گرديده عمارت شيرينه توسط محمد خان دشتي بنا نهاده شده و با توجه به اينكه سرچشمه آب شيريني در كنار عمارت قرار داشت مشهور به عمارت شيرينه گرديد. قدمت اين بنا به صد سال مي رسد. پس از فوت محمد خان اين بنا فروخته شد به شيخ عبدالله حاجياني و بعد از ايشان مالكين به ترتيب عبارتند از : غلامي حاج حيدر مظفري صالح احمدي كه نهايتاً با توجه به اينكه چاههاي عميق و تلمبه خانه اداره آب در كنار عمارت قرار داشت توسط سازمان مزبور خريداري گرديد.

عمارت شيرينه داراي دو طبقه بوده و از مصالح سنگ و گچ ساخته شده است. طبقه زيرين به دو بخش تقسيم مي شود بخش مركزي كه به صورت يك سالن به ابعاد 24 متر مربع است درگاههاي به شكل هلالي به طور قرينه در ديوارهاي شرقي و غربي ايجاد كرده اند كه از طريق اين درگاهها به دهليزي كه به صورت كمربندي تمام سالن را دور ميزند راه پيدا مي كند. سالن مركزي در مجموع 8 درگاه قوسي شكل دارد كه به دهليز ار تباط پيدا مي كند.

دالان مجاور سالن داراي 3 متر عرض و 6 دريچه نور گير به صورت قرينه در سقف آن ايجاد كرده اند كه نور لازم را در اين بخش تامين كرده است. ورودي دهليز با سه پله به داخل بنا راه داشته و در جانب غربي دهليز ايجاد شده است. طبقه دوم كه در حقيقت شاه نشي مي باشد داراي تزئينات و الحاقات مخصوص به خود مي باشد و در اين قسمت قرينه سازي و تعادل و همچنين منظر سازي بسيار ماهرانه و استادانه بكار بسته شده مخصوصاً در شاه نشين مقرنس كاري و كاربندي و قرينه سازي در هلالي هاي گچبري بخوبي بكار گرفته شده است عوامل تزئيني اين بنا علاوه بر كاربندي ها و قاب هاي تزئيني زير قوس هاي سقف و همچنين طاقنما هاي تزئيني و طاقچه هاي متعدد كه به صورت قرينه در ديوارهاي جانبي شاه نشين بكار گرفته شده از انواع بديع طاق و طاقنما از جمله كلمبو كه مخصوص آب انبارها و كاروانسراهاست در اين بنا بكار رفته است. همچنين پوشش درگاهها به صورت چپيله نيز از ديگر عوامل بارز اين بنا است. طاق بين تويزه‌ها تركيبي از خوانچه پوش است كه مشابه آن را در مسجد جامع يزد و خانه سوكياسيان اصفهان مي بينيم.


قلعه دختر


قلعه دختر استان بوشهر، در شهرستان دشتی قرار دارد. این قلعه در شرق روستای لاور ساحلی شهرستان دشتی قرار دارد که از سمت غرب به ساحل زیبا و آرام خلیج فارس مشرف است و از سمت شرق به کوه مند منتهی می‌شود ودر پرتگاهی تند و بسیار تیز قرار دارد. اگر سمت شرق روستای لاور و گلستان نگاه دقیقی به کوه مند بیندازیم آثار و بقایای این قلعه بر تیغ کوه مشهود و پیدا است و هنوز هر چند از زمان ساخت آن شاید قرن‌ها گذشته باشد ولی نشان از استواری و عظمت در چند ستون باقی مانده قسمت غربی آن هویدا است.در جلوی قلعه چهار ستون قرار داشته‌است که جز آثار یکی بقیه ریزش کرده.

در برجک غربی قلعه که در واقع طبقه فوقانی قلعه بوده‌است چند سوراخ مستطیل شکل برای دیده بانی یا پرتاپ تیر توپ خانه به بیرون بوده‌است که امروزه این چند سوراخ مذکور پوشانده شده‌است و این شاید صیادان محلی و شکارچیان وحوشی مثل بز و کل و یا پرندگان در همین سال‌ها زمانی که برج‌های قلعه سالم بوده به عنوان پناه گاهی استفاده می‌کردند آنجا را پوشانده‌اند. قلعه به جز طبقه فوقانی بقیه زیر خاک رفته‌است به گفته اهالی محل سقف چند اتاق آن هم تا سال‌های اخیر سالم بوده‌است (۱۳۷۴ شمسی) و بر اثر بارندگی شدید از بین رفته‌است. با توجه به آثار باقی مانده دو غار که هنوز تحقیقی را جع به آنها نشده‌است به روستاهای لاور و گلستان منتهی می‌شده‌است که آثار این غارها درحیاط منزل یکی از اهالی روستای گلستان هنوز دیده می‌شود و این دو غار از قلعه آغاز و به این دو روستا منتهی می‌شده‌است. یک راه کاملا هموار و صافی به طول یک کیلومتر تا دریا قرار داشته که شاه دختر بدون کمترین زحمتی خود را به ساحل می‌رسانده‌است. ساختمان قلعه از نوعی سنگ رسوبی – که در همان منطقه وجود دارد – و ساروج ساخته شده‌است.

در نزدیکی قلعه سرزمین یا به اصطلاح امروزی پارکی که گل نرگس در آن زیاد می‌روئیده قرار داشته‌است که به همین خاطر آن را پارک نرگس می‌نامیده‌اند برای آبیاری پارک آب انبارهای مخصوصی وجود داشته‌است که اثار سه تای آنها در کنار قلعه پیداست.

در ضلع شرقی قلعه چاله‌ای شبیه چاه دیده می‌شود که احتمالا حفاری غیر مجاز از طبقه فوقانی به طبقه فرو رفته پایینی انجام شده‌است و اشیاء نفیس و باستانی که وجود داشته به سرقت رفته‌است و سه پایه‌ای که برای بالا کشیدن خاک و سنگ این حفاری استفاده می‌شده در پرتگاه شرقی قلعه دیده می‌شود.با توجه به فرسایشی که بر اثر گذر زمان و عوامل طبیعی به وجود آمده‌است و هر ساله ببیشتر می‌شود قلعه را در خطر تخریب و نابودی کامل و صد در صدر قرار داده‌است.

چنین گفته شده که این مکان محل فرمانروایی زنی قدرتمند بوده که سالها بر لاور و اطراف حکومت کرده‌است. این قلعه اکنون خرابه‌ای بیش نیست.


میرزا محمد جعفر خان حقایق نگار خورموجی

حاج میرزا جعفر مورخ و محقق معروف قرن سیزدهم یعنی عصر ناصری است که در خورموج استان بوشهر متولد شده و پس از کسب کمالات و تحصیلات دانش در جوانی ضابطی خورموج که از پدر به و ارث رسیده بود نایل گشت و تا۱۲۸۵ ق بدین شغل منصوب بود اما در این سال بر اثر اختلافاتی که بین او و حاجی خان حکمران کل دشتی و پدر محمد خان دشتی در گرفت از این شغل معزول شد و به شیراز رفت و به امارت دیوان خانه عدلیه شیراز منصوب شد. در ۱۲۷۶ ق کتاب اثار جعفری در تاریخ و جغرافیای مملکت فارس را نوشت.

سپس به تهران رفت و به حضور ناصر الدین شاه رسید. شاه او را مامور تهیه کتاب حقایق تاریخ ایام خود کرد. سپس خورموجی با کمال صداقت به جمع آوری اخبار و درج آن اقدام کرد و کتاب حقایق الاخبار ناصری را نوشت و به لقب حقایق نگار ملقب گردید.به قول مرحوم عباس اقبال آشتیانی در یاداشتی که بر مقدمه کتاب به تصحیح شادروان حسین خدیو جم نوشته ‌است این کتاب که تاریخ مختصر قاجار و تاریخ بالنسه مفصل سلطنت ناصر الدین شاه تا سال ۱۲۸۴ است ظاهرا مقبول نظر شاه نیفتاد و حاجی محمد جعفر مغضوب شد و به عراق مهاجرت نمود و در آنجا مقیم شد تا آن که به سال ۱۳۰۱ در همان دیار وفات یافت.

زندگی علمی محمد جعفر خان از زمان هجرت آغاز گردید. ایشان صاحب تألیفات ارزشمندی می‌باشد که همگی از بهترین کتابهای عصر قاجاریه هستند. مشهورترین و زبده ترین اثر این دانشمند مورخ حقایق الخبار ناصری است. او در این کتاب برای اولین بار قتل امیرکبیر را افشا می‌کند او در باب قتل امیر کبیر که همه مورخان معاصر او در گذشت امیر کبیر را بر اثر ناخوشی و تورم دست و پا و آماس بدن دانسته‌اند او این واقعه را به صراحت قتل نوشته‌است. و به همین سبب موجب غضب دربار قرار گرفته و به عراق مهاجرت می‌کند. او در سال ۱۳۰۱ ه.ق. در سن ۷۶ سالگی در عراق زندگی را بدرود گفت.

آثار

آثار جعفری
حقایق الخبار ناصری
نزهة الخبار
حقایق المصیبه در تاریخ کربلا


علی دشتی (۱۲۷۴ - ۲۶ دی ۱۳۶۰) از پژوهشگران و نویسندگان ایرانی بود.

زندگی نامه


وی در سال ۱۲۷۴ خورشیدی (در حدود ۱۳۱۲ قمری) در محله پشت بازار کربلا در یک خانوادهٔ ایرانی به دنیا آمد. او از مردم شهرستان دشتی بوشهر است تحصیلاتش را در حوزه‌های علمی نجف شروع کرد، و تحصیلات ابتدایی خود را در روستای گل اسپیه از توابع شهرستان دلفان با موفقیت به اتمام رساند. جاذبهٔ آزادی بعد از عزل محمد علیشاه و اوایل سلطنت احمد شاه ، او را در سال ۱۲۹۸ به ایران کشاند. دشتی در ۱۱ اسفند ۱۳۰۰ روزنامهٔ «شفق سرخ» را منتشر کرد. او هدف خود را «تولید انقلاب افکار و تهیج روح و بیداری جامعه» اعلام کرد، اما این هدف خوشایند دولت‌های وقت نبود. در نتیجه شفق سرخ بارها به سبب چاپ مقالات تندش دچار توقف شد. نخستین بار این روزنامه در سال ۱۳۰۱ در کابینهٔ قوام السلطنه توقیف شد.وی در سال ١٣٠٦ به نمايندگی مجلس شورای ملّی انتخاب شد اما در ١٣١٤ به زندان افتاد. دشتی در زندان اولین کتاب خود را که «أیام محبس» نام داشت نوشت. و با چاپ و انتشار آن شهرت زیادی به عنوان یک نویسنده بدست آورد. «أیام محبس» یک کتاب کاملاً احساساتی دربارهٔ یک موضوع کاملاً سیاسی بود.در سال ١٣١٨ دوباره به نمايندگی مجلس شورای ملّی برگزیده شد و سالها به وکالت مجلس مشغول بود. وی از سال ١٣٣٣ تا ١٣٥٨ سناتور در مجلس سنا بود. وی پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ مدتی در زندان بود. در نهایت در ۲۶ دی ۱۳۶۰ در بیمارستان جم در تهران درگذشت. خواهرزاده او مهدی ماحوزی در تابستان سال ٦٢ و پس از فوت دشتی، يادداشت های منتشر نشده او پيرامون ناصر خسرو را زیر عنوان «تصويری از ناصرخسرو» منتشر کرد.


داستانها

فتنه (۱۳۲۳)
سایه
جادو (۱۳۳۰)
ایام محبس
هندو (۱۳۳۳)
تخت پولاد


آثارپژوهشی

۲۳ سال
نقشی از حافظ (۱۳۳۴)
سیری در دیوان شمس (۱۳۳۷)
قلمرو سعدی (۱۳۳۸)
شاعری دیر آشنا (۱۳۴۰)
دمی با خیام (۱۳۴۴)
در مدح قمر تاح (۱۳۴۵)
تصویری از ناصرخسرو (1362)


ترجمه
اعتماد بنفس اثر ساموئل اسمایلز
نواميس روحيه تطور ملل اثر گوستاو لوبون
تفوّق انگلوساکسون مربوط به چيست؟ اثر ادمون دومولن

غلامرضا دادبه

استاد موسیقی و آواز را نیز در سالهای جوانی نزد استاد سید رحیم اصفهانی و پس از آن نزد استاد حسین ساعت ساز (آواز و تار را)فراگرفت. وی شاگــردانی نیز تربیت کرده استکه به آنان اشاره خواهد شد . از آثار آوازی ایشان کاست برگ سبزشماره ۱۱۵ و اجراه‌های خصوصی با اساتیدی چون حسن کسایی، احمد عبادی، محمد موسوی و … رامی توان یاد کرد. ایشان از روستانشینان شهرستان دشتی استان بوشهر بوده‌اند که پس از سال‌ها رنج و تحمل مشقت‌های فراوان به یکی از بزرگترین موسیقیدانان عصر مبدل گشتند.

آنچه درکارپژوهش استاد دادبه فراترین پایگاه را درتاریخ زندگانی فروغان او پدید آورده اســت شناخت وچیرگی بی مانند اوبه تاریخ و فـــرهنگ ایران باستان بود که دربسیاری ازدانشگاه‌های ایران به کارتدریس آن پرداخته بود و هزاران دانشجو در رهگذر زندگانی فرازین استاد از دانش و بینش تاریخی و فرهنگی ایشان بهره مند گشته‌اند.

(جانسوز) فرزند بانو مریم حاجیانی و غلامحسین حاجیانی (دادبه) ازخاندان کهن و تاریخی حاجیانی ابن مقفه درچهاردهم فروردین ماه سال۱۲۹۹خوشیدی در شهر اصفهان دیده به سرای خاک گشود روزگار کودکی وجوانی دراین شهرگهرمندپرور سپری کرد و دردوران جـوانی همواره به کارشناخت عرفان ایرانی وخدمت درخـانقاه‌های گونـــاگون این سرزمین پـرداخته‌است کــــارپژوهش وشناسایی تاریخ و فرهنگ ایران را ازخانقاه‌های سراسرایران آغازکرد و در این رشته تا بدانجا گام نهاد که سلسله‌ای درایران نبوده‌است که این بزرگواراز گریبان پیردیر با سرفرازی بدرنیامده باشد.

در درازای چهل سال تدریس رایگان دردانشگاه‌های ایران همواره دراندیشه بالیده پژوهشهای ارزشمند و ژرف فرهنگی و هنری و تـــاریخی درچهره سینه به سینه بوده‌است به همین رو ده‌ها دانشجوی تشنه شناخت برآشیان ایــن بزرگواربه فراگیری فرهنگ وتاریخ ایران پرداختند تابدانجا که ازسحرگاه تاپاسی ازنیمه شب به آموزش سپری می‌شد و این گنجینه بزرگ سالها درگریزو بدور از نام و آواز به ایران و ایرانیان سپری می‌گردید.

چکیده دیدگاه استاد آبشخوری جز مردم خدایی نداشت و در رهگذرشناخت این معنی یک دم فروگذاری نکـرد آنچه ازدست نوشته‌های این بـــزرگوار برجـــای مانده نزد فرهیختگان درگاه او و فرزندش آریاسب دادبه نگهداری می‌شود تا در روزگاران دردسترس همه تشنگان راه شناخت آئین زندگانی و فرهنگ و تاریخی نژاد ایران زمین قرارگیرد. براستی استاد آرمانی جزاین نداشت که ایرانی ایران باستان راباهمه شکوه وبزرگی بشناساند وبرآئبن ارزشهای والای فرهنگی خودبه پایگاه مردم خدایی فراز آید به این روعاشقانه می‌کوشید که یکی ازشناساگران این راه فروغان باشد.


ازاین بزرگواردوفرزند به نامهای ویشتاسب وآریاسب پابه جهان خاک نهادند که هردوازگــوهر پویای پدربهره مند گشته وهم سو و هم آوای پدردرکار شناخت وپژوهش فرهنگ وتـــاریخ وهنر ایران باستان به هنگام شدند .استاد دادبه شاگردانی نیزتربیت کــــرده کـــه ازآنها می‌توان به استاد محمدرضا شجریان،علی رضا افتخاری،کیخسرو پورناظری،سیمین حقی،محمد موسوی و…اشاره کرد.ویشتاسب دادبه فرزند بزرگ استاد دادبه دربهمن ماه سال۱۳۷۹خورشیدی ســـــرای خــاک را بدرود گفت واستاددادبه درسحرگاه یازدهم مرداد سال۱۳۸۰خورشیدی به شوق دیدارفرزند به سوی فروغانیهای هستی پروازنمود.. راهش پر رهرو و روحش شاد ....

استاد شجریان اینچنین از دادبه می‌گوید: ازسال ۱۳۵۸ ، بعد از انقلاب ، من با آقای دادبه یکی از اساتید اندیشه و مردی عارف که سررشتهٔ موسیقی داشتند ، آشنا شدم و دائما در جلسات راجع به دیدگاه هنر و بنیادهای هنر و جامعه شناسی هنر و دوران شناسی هنر صحبت و بحث می‌کرد ... ردیف و تصنیف کار نمی‌کردند و یک مقدار شیوهٔ دشتستانی را از ایشان گرفتم . شاید مهم ترین بخش زندگی هنری من آشنایی با ایشان است و درک کلاس ایشان از سال ۵۸ که هنوز هم ادامه دارد . (استاد شجریان :کتاب راز مانا)

استاد دادبه بیشترین تاثیر فکری را در من داشته و ما را دگرگون کرد. او نشان داد انسانیت مهم ترین مساله‌است. زندگی و تلاش برای انسان و آرمان‌های انسانی ، کلیدی بود تا استاد دادبه توجه مرا به آن معطوف کند تا سعی کنم آثار هنری و آواز را در جهت نیل به این مقصود پیش برم.۱۳۶۰ که استاد تاج به دیار باقی شتافتند علیرضا افتخاری به نزد استاد "دادبه" رفت . استادی که علی رغم اینکه استاد معروفی در زمره موسیقی ایران نبود، اما دارای گوش و هوش موسیقایی قوی بود و سهم به سزایی در احیای دشتستانی داشت . استاد دادبه با افتخاری آواز و دو بیتی محلی و نیز صدا سازی کار کرد.


گویش دشتی

گویش دشتی-تنگستانی گویشی رایج در منطقهٔ دشتی و بخش ساحلی تنگستان است که خود به لهجه‌هایی مانند دشتیانی و بردستانی تقسیم می‌شود.

این گویش، ‌فارسی است که شباهت های زیادی با گویش بوشهری دارد. شاخه‌های این گویش از حدود جغرافیایی دشتی گذشته، تا بندرهای سه‌گانه و توابع آن ادامه دارد و حتی در منطقه کوهستانی جم و ریز اغلب کلمات به صورت فصیح کتابی استعمال می‌شود.


شباهت با فارسی میانه


این گویش اگرچه از نظر لهجه و بسیاری حالات صرفی دستوری با فارسی بوشهری و اصولا فارسی نوین همسان است اما یک حالت صرفی دارد که تنها در فارسی میانه زردشتی دیده می‌شد و با گذشت آن مدت تا کنون در گویش دشتی باقی مانده است.و آن استفاده از ضمائر ملکی به عنوان شناسه می‌باشد که بر عکس فارسی نوین در جمله پیش از بن ماضی می‌آید.این شیوه در فارسی میانه زردشتی وجود داشت.مثلا در کتاب پهلوی شکند گمانیک ویچار در درسیزدهم بند 33 اینگونه آمده است: "مگرت از آن درخت دانشنی که م گفت مخورید خورد؟ " که ترجمهٔ فارسی نوین آن اینگونه است : " مگر از آن درخت دانشی که گفتم مخورید خوردی؟ " .همانگونه که پیداست برای بیان فعل ( خوردی) از شناسهٔ (ت) پس از مگر استفاده شده است که به خورد باز می‌گردد و می‌شود ( خوردی) و نیز (که م گفت ) که در میان جمله است یعنی (که گفتم) .این شیوه در گویش دشتی و نیز ساحل نشینان تنگستان هنوز بطور کامل کاربرد درد.البته این شیوه فقط شامل برخی صرفهای ماضی است و در زمانهای حال و آینده مانند فارسی معیار است.مورد خاص دیگر آن استفاده از پیشوند م بجای ن برای منفی سازی است:


نمونه واژه‌ها


بجز حالات دستوری بسیاری از اصطلاحات و کلمات که در این گویش کاربرد دارد شکل بومی شده کلمهٔ پهلوی هستند.مثلا حذف نشدن برخی پیشوندها در کلمات و یا برخی پسوندهای انتهایی. کٌهنه «Kohne» را کوهنه «Kwahne» تلفظ می‌کنند یا لغت خوش از خوَش «Xwas» و خورد از خوَرد«Xward» تلفظ می‌کنند هم چنین واژگان

«شتر» اشتر «Ostor»
اِشتُو «Eshtow» «شتاب»
اِشکم را «شکم»،
اَور awr «ابر»،
برار «برادر»،
پار «سال گذشته»،
پازن «بز نر بزرگ»،
پریگ «Perig» یا پریر (یک روز بیش از روز گذشته)،
پَرونگ «Parvang» «پرنده، کمر بند مقدس = کمر بند مخصوص رفتن بالای درخت خرما»،
پُس «Pos» «پسر»،
پسین «Pesin» «بعد از ظهر»،
چاس «Cas » «چاشت»،
دُخت «Doxs» «دختر»،
دروشیدن «Derowsidan» «لرزیدن»،
دوش «Dus» «شب، گذشته، دیشب»،
دُول «Dul» «دَلو»،
«دولَک» «Dulak» «دَلوچه»،
دیگ «دیروز»،
ززو «Zuzu» «جوجه تیغی»،
سُمب «Somb» «سُم»،
گپ «Gap» حرف و سخن،
کّپه «Kope » کوپه کردن و انباشتن،
کلبوک «Kalbuk» مارمولک،
کلوک «Koluk» خمره سفالینه بزرگ،
گُت «Got» بزرگ،
گردیک «Gordik» کلیه،
گِنِه «Gene » خبیث، نامرغوب، به درد نخور،
مَختَک "Maxtak" مهد، گهواره،
مُروا «Morva» فال نیک زدن،
میره «Mire» میرک ـ شوهر،
ورزا "Varza" گاو نر.و بزرگ.





برگرفته از ویکی پدیا
امکانات وب

  • دانلود فیلم
  • قالب وبلاگ